Dołącz do czytelników
Brak wyników

Ekwipunek , Otwarty dostęp

19 października 2021

NR 54 (Październik 2021)

Koła - najlepszy upgrade roweru XC

0 49

Jednym z najczęściej wymienianych komponentów w rowerze, często nawet zaraz po zakupie, są koła. Powodów jest mnóstwo, ale podstawowy jest taki, że tzw. modele OEM-owe, czyli seryjnie montowane do rowerów, często nie przystają do niego klasą. Stoi to w dużej sprzeczności do walorów użytkowych, bo koła są elementem, który w fundamentalnym stopniu wpływa na osiągi. 

Jednym z najczęściej wymienianych komponentów w rowerze, często nawet zaraz po zakupie, są koła. Powodów jest mnóstwo, ale podstawowy jest taki, że tzw. modele OEM-owe, czyli seryjnie montowane do rowerów, często nie przystają do niego klasą. Stoi to w dużej sprzeczności do walorów użytkowych, bo koła są elementem, który w fundamentalnym stopniu wpływa na osiągi. 

POLECAMY

Ostatnio ceny kół z obręczami carbonowymi nie są już tak przerażające, ale wciąż pokutuje przeświadczenie i obawa, że do kolarstwa górskiego obręcze z włókna węglowego się nie nadają. Otóż w rzeczywistości jest mnóstwo cech, które przemawiają za tym materiałem. Obręcze z włókna węglowego nie odkształcają się tak łatwo jak aluminiowe, przez co trudniej jest takie koła scentrować. Dodatkowo przy mocnym uderzeniu obręcz nie pęka tak łatwo jak aluminium, tylko zostają naruszone poszczególne warstwy carbonu, ale da sie jechać. Bardzo istotną zaletą jest możliwość wykonania szerokich obręczy powyżej 25 mm (w modelach do XC), co daje dużo lepsze właściwości trakcyjne przy zachowaniu relatywnie niskiej masy. Istotną kwestią jest jednak rodzaj włókna węglowego, z jakiego zostały wykonane obręcze oraz technologia ich produkcji. Bardzo wiele o włóknie mówi opisujący go „moduł”, np. T1000 czy T1100 (oznaczenia często wykorzystywanych rodzajów włókien marki Toray, jednego z największych producentów tego materiału) – im wyższa wartość, tym większa odporność włókna na rozciąganie i przy właściwej konstrukcji można z niego skomponować obręcz o bardzo wysokiej sztywności przy zachowaniu niskiej masy, bo można użyć mniej materiału i spoiwa. Słabą stroną jest jednak podwyższona kruchość takiego materiału. Przy niższej wartości modułu Younga wymagane jest użycie większej ilości materiału, konieczność pójścia na kompromis pomiędzy masą a sztywnością, ale wyższa plastyczność może przełożyć się na większą trwałość obręczy. Czołowi producenci stosują kombinację włókien, ale z wyraźną przewagą wysokiego modułu. Jeśli chodzi o technologię wykonania, to każdy producent ma swoje patenty. Stosują różne rodzaje oraz ilość żywicy, fabryczne prepregi, czyli tkaniny/pasma materiału przesączane lepiszczem jeszcze w fabryce carbonu itd. Już od kilku sezonów do rowerów górskich stosuje się obręcze typu hookless, to znaczy, że rant jest prosty bez haczyka, wyraźnego zagięcia podtrzymującego krawędź opony. Taka konstrukcja zwiększa wytrzymałość obręczy  ponieważ w trakcie produkcji można osiągnąć wysoką precyzję wykonania bez szlifowania rantu. Szlif przerywa ciągłość włókien i pozbawia strukturę wytrzymałości. Jednak takie felgi mogą być stosowane wyłącznie w MTB, ponieważ przy ciśnieniach powyżej 3 barów istnieje ryzyko wyskoczenia opony. Ale gdy ciśnienie w oponach nie przekracza 2 barów, takie ryzyko znika. Ciekawą technologię stosuje Enve. Kanadyjczycy nie wiercą dziur na nyple w swoich obręczach (jak robi to znaczna większość producentów), tylko laminują je tak, żeby wykonać otwory bez przecinania włókien. 

SERYJNE Koła w rowerach XC w cenie 10-20 tys. złotych (testowane w bikeBoardzie) 

Model kół* Masa [g]** Sztywność [kN/m]*** Sztywność/masa Testowany rower
DT Swiss XRC1200 Spline 25 1411 60 (64/56) 42,5 Canyon Exceed CF SLX 9.0 Pro Race ‘2019
Giant XCR 1 29” 1687 48 (53/42) 28,4 Giant XTC Advanced SL 29 1 ‘2020
DT Swiss XR1700 Spline 25  1680 64 (70/58) 38 Canyon Exceed CF 6 ’2021
Formula / Stan’s Crest Mk3 1707 68 (74/62) 39,8 GT Zaskar 29 Carbon Pro ‘2018
Bontrager Kovee Elite 30  1715 72 (80/63) 42 Trek Procaliber 9.8 ‘2020
Mavic Crossmax Elite  1715 58 (55/60) 33,8 Mondraker Podium Carbon R ‘2017
Syntace W28i 1720 59 (66/51) 34,3 Ghost Lector SF Pro ‘2020
Miche 966 1731 45 (48/42) 26 Willier Triestina 101X ‘2017
DT Swiss X1700 1748 65 (75/55) 37,2 Kross Earth 4.0 ‘2019
Syncros XR2.0 1757 63 (69/57) 35,8 Scott Scale 910 ’2017
Bontrager Kovee Elite 23 1767 75 (83/66) 42,4 Trek Procaliber 9.8 SL ‘2018
Newman Evolution SL A.30 1774 59 (64/54) 33,2 Cube AMS 100 C:68 TM 29
DT Swiss X1700 Spline 1790 65 (76/53) 36,3 Canyon Lux CF SL 7.0 Race ‘2019
Giant XCR 1 29” 1774 59 (66/51) 33,2 Giant Anthem Advanced Pro 29 1 ‘2019
All Terra / ZTR Crest S1 1812 69 (63/75) 38 GT Zaskar Carbon 29 Expert ’2017
Mavic Crossmax 1818 70 (73/67)  38,5 Orbea Oiz M30-Eagle ‘2018
DT Swiss 370 / Mavic XC 621 1859 66 (74/58) 35,5 KTM Myroon Pro 12 ’2018
Formula / Merida Expert CC 1868 73 (81/64)  39 Merida Big.Nine 6000 ’2018
DT Swiss X1900 Spline 25 1897 67 (76/57) 35,3 Fuji SLM 2.1 ‘2021
Specialized Roval Control 29 1930 69 (78/61) 35,8 Specialized Epic HT Comp Carbon WC ’2017
DT Swiss 370 Straight Pull / Mavic XC621  1967 64 (73/54) 32,5 KTM Scarp Elite 12 ‘2019
Syncros XR2.5 1986  69 (74/63) 34,7 Scott Spark RC 900 Team ‘2018
Giant XCR 1 2025 64 (71/56) 31,6 Giant Anthem Advanced 1 ‘2017
Specialized Roval Control 29 2027 71 (79/62) 35 Specialized Epic Comp ‘2018
Lefty 60 i Shimano FH-MT510-B/ Stan's NoTubes ZTR Crest S1 2036 63 (64/61) 30,9 Cannondale Scalpel Carbon 3 ‘2020
Specialized Roval Control 29 2074 72 (78/66) 35,1 Specialized Epic Comp Carbon ‘2019
KTM-DT Pro 3 CC 2077 76 (86/65) 36,7 KTM Myroon 29 Master 22s ’2017
Shimano MT410-B / Ryde Rival 26 2604 88 (96/80) 33,8 KTM Scarp Elite ‘2021

* Model lub piasty i obręcze w przypadku kół niesystemowych. ** Kompletu *** Średnia dla kompletu oraz w nawiasie dla przedniego i tylnego koła.  carbonowe  aluminiowe

Na podstawie prac naszego laboratorium stworzyliśmy tabelę prezentującą parametry kół zastosowanych w seryjnych rowerach XC z przedziału cenowego 10–20 tys. zł. Pod uwagę wzięliśmy zarówno hardtaile, jak i rowery z pełnym zawieszeniem, ale tylko takie wyposażone w koła 29” w standardzie Boost. Pierwsze, na co warto zwrócić uwagę, to fakt, że nawet w rowerach z tej półki cenowej koła z obręczami z włókna węglowego są dużą rzadkością, a jeżeli już je zastosowano, to w większości są to podstawowe modele o niewyszukanej konstrukcji. Z drugiej strony, aluminiowe modele zamontowane w większości rowerów często reprezentują bardzo przyzwoitą klasę, wyróżniając się lekkimi obręczami i dobrymi piastami. I co? Mimo wszystko w tym porównaniu koła na carbonowych obręczach są lepsze! Po pierwsze, koła z włókna węglowego są lżejsze, a najlepiej widać to na przykładzie dwóch modeli DT Swiss; najlżejszy carbonowy zestaw XRC1200 jest o ponad 250 g lżejszy od najlżejszego aluminiowego XR1700. Średnia masa zestawów węglowych to 1729 g, a aluminiowych 1891 g. Oczywiście trudno w tym przypadku o bardzo precyzyjne porównania, gdyż koła carbonowe reprezentuje wyłącznie sześć modeli, ale zdecydowanie można pokazać pewne prawidła. Jednak najciekawsze wnioski można wyciągnąć, analizując wyniki sztywności. Zwróćmy uwagę na wynik najlżejszych kół carbonowych i aluminiowych. Znowu za dobry przykład mogą posłużyć dwa modele kół DT Swiss zbudowane przez jednego producenta przy wykorzystaniu tych samych procedur i technologii. Mimo że XRC1200 z włókna węglowego są lżejsze o 20% od aluminiowych XR1700, to ich sztywność jest tylko o 6% niższa. Nie jest sztuką zbudowanie sztywnych kół, wystarczy „dodać” więcej materiału, nie przez przypadek najwyższe sztywności w naszej tabeli mają najcięższe zestawy. Sztuką jest zbudowanie kół sztywnych i lekkich. By najlepiej unaocznić tę zależność, wprowadziliśmy dodatkowy parametr, jakim jest współczynnik pokazujący stosunek sztywności do masy. Im jego wartość jest wyższa, tym koła są lepsze. Pierwsze, co rzuca się w oczy, to fakt, że jedyne trzy doskonałe wyniki na poziomie 42 punktów należą do modeli węglowych! Najlepsze wyniki aluminiowych kół nie dobijają do 40, a w większości oscylują ok. 35–37, ale to mimo wszystko wyraźnie mniej. Z drugiej strony, wyniki samych sztywności około 50 kN/m są wystarczająco dobre do agresywnej jazdy w trudnym terenie bez wyraźnej utraty precyzji prowadzenia. Jednak konkluzja jest taka, że wyłącznie carbonowe modele pozwalają na zachowanie takiej sztywności przy masie nawet poniżej 1300 g, co najlepiej pokazuje tabela na kolejnej stronie, w której zgromadziliśmy wyniki carbonowych kół premium.

Gwarancja

Producenci starają się przekonywać do wytrzymałości obręczy, oferując dożywotnią gwarancję oraz tzw. ochronę crash replacement. Dzięki temu nawet jeśli uszkodzisz obręcz podczas niefortunnej kraksy czy na kamienistym zjeździe, producent albo wymieni dany element koła, albo da znaczącą zniżkę na zakup nowego zestawu. Takie warunki proponuje Bontrager, czyli dożywotnią gwarancję wraz z programem ochrony kół Carbon Care, który w ciągu dwóch pierwszych lat użytkowania zapewnia darmową naprawę lub wymianę w razie mało prawdopodobnego przypadku uszkodzenia konstrukcyjnego. Po tym okresie Bontrager pierwotnemu nabywcy oferuje naprawę uszkodzonego koła Kovee XXX w zryczałtowanej cenie 
500 dolarów lub wymianę na nowe w przypadku modelu Kovee Pro w cenie 265/335 dolarow bez względu na datę zakupu. Specialized na produkty Roval oferuje crash replacement, udzielając zniżek na komponenty do pięciu lat od zakupu. Wielkość rabatu jest uzależniona od daty zakupu, a gwarancja jest dożywotnia. No-Limited to kolejna marka gwarantująca wsparcie przez całe życie wybranych modeli kół MTB (oznaczonych znakiem LifeTime). W ciągu 24 miesięcy oferują pełną ochronę i darmową naprawę lub wymianę w razie ich uszkodzenia. Po tym czasie dożywotni system crash replacement obejmuje wymianę komponentów z 40% rabatem. Marka Evanlite, specjalizująca się w montażu zarówno bardzo lekkich kół XC, jak i szosowych, również oferuje dwuletnią ochronę Evanlite Protector, w której czasie za darmo dokonują wymiany uszkodzonego elementu, a po tym czasie można zakupić podzespoły z rabatem 40%.

Wieloletnie doświadczenia, jakie mamy z carbonowymi obręczami, dają nam przekonanie o niezawodności tego osprzętu. Odporność na rozcentrowanie jest znacznie większa niż obręczy aluminiowych ze względu na dużą elastyczność i zdolność do powrotu do wyjściowego kształtu, podczas gdy metal odkształca się plastycznie. Dopiero uderzenia o sile, która pokonałyby także obręcze z metalu, niszczą carbonowe felgi. Przedstawionych powyżej programów nie byłoby, gdyby producenci nie mieli dużego zaufania do stosowanej technologii, bo wbrew mniemaniu malkontentów markowym producentom zależy na dobrej opinii. Z drugiej strony, uwalniają niedowiarków od lęku przed trwałym uszkodzeniem drogocennego sprzętu na pierwszym z brzegu kamieniu. Obręczy węglowych naprawdę śmiało można używać w trudnym terenie. Serio.

Masa i sztywność

Te parametry w bardzo dużym stopniu wpływają na charakterystykę jazdy. Dynamika i lekkość pokonywania podjazdów na lekkich kołach jest wyraźnie wyczuwalna. Węglowe obręcze są znacznie sztywniejsze od porównywalnych pod względem ciężaru aluminiowych. Sęk w tym, że zarówno bocznie, jak i w pionie. Boczna sztywność połączona z dobrym zaplotem to gwarancja precyzji, z jaką prowadzi się rower i stabilności na kamienistych zjazdach. I bez wątpienia obręcze carbonowe są wyraźnie mocniejsze od aluminiowych. Jednak sztywność w pionie oznacza mniejszy komfort i tu już nie wystarczy prymitywne dodawanie lub odejmowanie materiału, konieczne jest zrozumienia specyfiki materiału i precyzyjne projektowanie. Doświadczenie podpowiada, że zazwyczaj im niższa masa, tym mniejsza sztywność, ale o właściwym kompromisie pomiędzy sztywnością boczną pionową i lekkością decyduje kunszt producenta obręczy oraz kołodzieja budującego koło. Kompromis ustala niezaprzeczalny fakt: przy podobnej masie różnice w sztywności pomiędzy dobrze zaplecionymi kołami zbudowanymi z dobrej klas...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz bezpłatne konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż bezpłatne konto Zaloguj się

Przypisy