Dołącz do czytelników
Brak wyników

Porady , Otwarty dostęp

17 listopada 2020

NR 45 (Listopad 2020)

Bakterie, które wiedzą o Tobie więcej, niż Ty sam

9

Jelita, nazywane często drugim mózgiem, pełnią w organizmie szereg funkcji. Kiedyś przypuszczano, że odpowiedzialne są tylko za trawienie, ale później odkryto ich związki z odpornością, alergiami, a nawet emocjami.

Główną rolą układu pokarmowego człowieka jest odżywienie organizmu poprzez rozdrobnienie przyjmowanego pokarmu i jego przyswojenie. Proces ten rozpoczyna się w jamie ustnej, gdzie produkty są rozdrabniane, a węglowodany trawione dzięki amylazie ślinowej. W dalszych etapach pożywienie kierowane jest przez gardło i przełyk do żołądka oraz jelit – cienkiego i grubego, a niestrawione resztki wydalane są przez odbyt. 
Najdłuższą częścią przewodu pokarmowego i również całego ciała jest jelito cienkie, mające nawet do sześciu metrów długości. Jego pofałdowana, specyficzna budowa i kosmki gwarantują najlepszą wchłanialność i trawienie. Samo jelito cienkie można podzielić na trzy części. Pierwszą z nich jest dwunastnica, do której trafiają sok trzustkowy i żółć odpowiedzialne za rozkładanie pokarmu. Następnie składniki pokarmowe kierowane są do jelita czczego i krętego, zakończonego zastawką krętniczo-kątniczą. Tu kończy się główne trawienie i wchłanianie. Niestrawione resztki pokarmu trafiają do jelita grubego (rozpoczyna się jelitem ślepym i okrężnicą), gdzie są formowane w kał wydalany przez odbytnicę zakończoną odbytem. W jelicie grubym również ma miejsce zwrotna absorpcja wody, aminokwasów i witamin, a także wytwarzanie witaminy K i B12. 

POLECAMY

Mikrobiota jelitowa

Mikroorganizmy występujące w przewodzie pokarmowym różnią się między sobą w zależności od umiejscowienia ilością, typem i działaniem. Ich ogół nazywany jest mikrobiomem lub mikrobiotą, a skład bakterii zasiedlający poszczególne organy jest indywidualny dla każdego człowieka, podobnie jak linie papilarne. Im proces trawienia pokarmu jest bardziej złożony, tym bakterii jest więcej. W górnym odcinku przewodu pokarmowego, gdzie odbywają się wstępne procesy trawienia, w jednym gramie pokarmu znajduje się miliard razy mniej bakterii niż w okrężnicy. W jelitach, gdzie wchłaniane są np. makroskładniki (aminokwasy, cukry i tłuszcze) oraz sole mineralne i wybrane witaminy, zróżnicowanie i ilość mikroorganizmów jest znacząco bogatsza. Niewłaściwa, monotonna i niezróżnicowana dieta, bogata w tłuszcze i uboga w błonnik, a także stosowanie używek, antybiotyków, stres lub niewłaściwie dobrana aktywność fizyczna mogą przyczynić się do dysbiozy, czyli zaburzeń ilościowych lub jakościowych mikrobioty. Wpływa to negatywnie szczególnie na proces trawienia. Osłabieniu ulegają również funkcje odpornościowe organizmu oraz pojawiają się zaburzenia czynnościowe.

Styl życia a typ bakterii w jelitach

Napięcie psychiczne, szczególnie odczuwane przez długi czas, negatywnie wpływa na jelita. O ile we wczesnych stadiach przejawia się to kolkami, uciskiem, tzw. skrętem jelit i nudnościami, o tyle po pewnym czasie przybiera bardziej uciążliwe postaci, jak np. zespół jelita drażliwego (IBS – Irritable Bowel Syndrome). To choroba, która dotyka nawet 15% ludzkości, a w krajach wysokorozwiniętych, w których dominuje niewłaściwy styl życia, odsetek ten sięga 20%. Najczęściej w grupie chorych znajdują się osoby w średnim wieku, obciążone stresem. To jednak niejedyny czynnik, który wywołuje te zmiany. Równie ważne jest dziedziczenie, czyli uwarunkowanie genetyczne, przebyte infekcje jelitowe i sposób odżywiania. Zaburzona integralność błony śluzowej jelit przyczynia się też do przepuszczalności toksyn, bakterii i antygenów. Pojawiają się wtedy stany zapalne, które są przyczyną nie tylko bólu, ale również osłabionego metabolizmu. Chorzy skarżą się też na bóle brzucha, biegunkę wraz z zaparciami, wzdęcia, zgagę, nudności i odbijanie się treści pokarmowej. 
Zbliżone objawy, wraz z biegunką, są charakterystyczne dla celiakii (to choroba spowodowana nietolerancją glutenu), nadczynności tarczycy, innych alergii i nietolerancji pokarmowych, ale i często spotykanych dwóch najpopularniejszych typów nieswoistych zapaleń jelit (NZJ). Pierwszym z nich jest wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG), a drugim choroba Leśniowskiego-Crohna (ChlC). Ich cechami wspólnymi są przewlekłe stany zapalne ścian przewodu pokarmowego oraz wzmożona odpowiedź immunologiczna miejscowa i ogólna organizmu. To, co je różnicuje, to przede wszystkim – w przypadku pierwszego – owrzodzenia, rekrutacja neutrofili oraz przenikanie (infiltracja) bakterii, a w drugim pojawienie się antygenów, ziarniaków i rekrutacja makrofagów i limfocytów. 
Do tych zaburzeń przyczynia się również wyczerpujący wysiłek fizyczny o wysokiej intensywności, który powoduje wzrost wytwarzania białek ostrej fazy, uszkodzenie mięśni, stres oksydacyjny i pojawienie się wolnych rodników. Również odwodnienie i stosowanie diety bogatej w węglowodany proste w trakcie np. wysiłku maratońskiego, mogą się przyczynić do krwawień z przewodu pokarmowego i jego uszkodzeń, co często u sportowców objawia się krwiomoczem. 
Aby sprawdzić, co faktycznie jest przyczyną dyskomfortu i bólu jelit, niezbędny jest dokładny i szczegółowy wywiad lekarski poparty badaniami laboratoryjnymi. Mogą być przeprowadzone pomiary biochemiczne i morfologiczne, badanie kału, kolonos...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "bikeBoard"
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych wydań magazynu oraz dodatków specjalnych...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy