Dołącz do czytelników
Brak wyników

Porady

15 kwietnia 2021

NR 47 (Marzec 2021)

Badania wydolnościowe czy testy terenowe

116

Badania wydolnościowe oraz testy terenowe są istotną częścią procesu monitorowania treningu sportowców, ponieważ umożliwiają trenerom śledzenie skuteczności różnych programów lub strategii treningowych oraz określenie, czy nastąpił progres. Równocześnie testy wysiłkowe służą do definiowania indywidualnych stref intensywności treningu, które są następnie wykorzystywane do projektowania sesji treningowych w planie treningowym.

Istotną funkcją testów fizjologicznych jest również określenie mocnych i słabych stron sportowca oraz przewidzenie potencjału wydajności. Wszystkie informacje, które otrzymuje się wraz z wynikami, będą stanowiły istotny punkt w procesie szkoleniowym zawodnika. Przed wykonaniem testów należy zadbać o to, aby przystąpić do nich wypoczętym, najlepiej pod koniec tygodnia regeneracyjnego lub po pełnej adaptacji sportowca w mezocyklu miesięcznym. Powinno to pozwolić na wykonanie testów z maksymalnym zaangażowaniem psychofizycznym, a wyniki powinny przedstawiać faktycznie i pełne możliwości organizmu.

POLECAMY

 

Co określają testy i jakie parametry z nich wynikają?

Standardowe badania wydolnościowe oparte są najczęściej na teście wykonywanym metodą progresywną na ergometrze rowerowym, w którym obciążenie zmienia się średnio co trzy minuty o 30–50 W (w zależności od placówki, która wykonuje test oraz wagi sportowca). Zwykle zmiana obciążeń co trzy minuty w teście progresywnym wystarcza, aby organizm zaadaptował się do wysiłku i osiągnął stan równowagi czynnościowej.


Test trwa do odmowy, czyli momentu, w którym zawodnik nie jest w stanie kontynuować wysiłku. Wyznaczenie progów metabolicznych odbywa się za pomocą pomiaru mleczanu we krwi lub na podstawie gazometrii (lub obydwu parametrów jednocześnie). Zależność pomiędzy produkcją a spalaniem mleczanu przedstawia krzywa koncentracji mleczanu we krwi, na podstawie której jesteśmy w stanie ocenić próg tlenowy oraz beztlenowy (LT). Wyniki pozwalają na określenie wydolności tlenowej sportowca.


Dodatkowy test na uzyskanie jeszcze bardziej wiarygodnego progu LT, a dokładniej MLSS (maximal lactate steady state), możemy uzyskać poprzez przeprowadzenie kilku prób 30-minutowych w laboratorium w celu znalezienia stanu równowagi mleczanowej przy zadanej intensywności, gdzie stężenie mleczanu nie przekroczony 1 mmol/l podczas długotrwałego wysiłku o stałej mocy.


Do pomiaru oceny wydolności beztlenowej stosuje się najczęściej test WINGATE. Badanie polega na przeprowadzeniu maksymalnej próby wysiłkowej trwającej 30 sekund, w której opór zależny jest od masy ciała i wynosi 7,5% masy ciała sportowca. Test pozwala na określenie pojemności fosfagenowej, którą ocenia się na podstawie czasu utrzymania maksymalnej mocy (Pmax), zależnej od dostępnej w mięśniu puli fosfokreatyny oraz mocy glikolitycznej, o której świadczy stężenie kwasu mlekowego (mleczanu, LA) w osoczu krwi po maksymalnym wysiłku 30-sekundowym.


Badania wydolnościowe w laboratorium pozwalają również na określenie parametrów gazometrycznych metodą bezpośrednią, takich jak:

  • VO2max – maksymalny pobór tlenu;
  • VEmax – objętość maksymalnej minutowej wentylacji płuc;
  • VO2 – objętość minutowego poboru tlenu;
  • VCO2 – objętość minutowej produkcji dwutlenku węgla;
  • HRmax – tętno maksymalne.

Używając metody ergospirometrii, możemy również wyznaczyć progi wentylacyjne (VT1) oraz VT2 (zwane również jako RCP – punkt kompensacji oddechowej).

 

Co, jeśli nie laboratorium?

Alternatywą dla badań laboratoryjnych są testy terenowe, które możemy przeprowadzać na świeżym powietrzu, na zewnątrz. Dostępność mierników mocy w dużym stopniu umożliwiła wielu kolarzom oraz trenerom ciągłe śledzenie mocy wyjściowej wraz z tętnem podczas treningów oraz zawodów. Tak samo jak badania wydolnościowe, testy terenowe zapewniają trenerom łatwe do wdrożenia narzędzie do śledzenia i monitorowania zmian wydajności na różnych etapach szkolenia. Zasadniczo dzięki testom oraz miernikom mocy można również zmierzyć parametry wszystkich systemów energetycznych, sprawdzić postęp oraz wyznaczyć na ich podstawie strefy energetyczne. Wszystkie próby terenowe przeprowadza się z maksymalną intensywnością.
Testy takie sprawdzają:

  • 5 s – moc fosfagenową (Pmax/moc PCr fosfokreatyna);
  • 15–30 s – maksymalną moc glikolityczną;
  • 30–120 s – pojemność glikolityczną;
  • 3–5 min – maksymalną moc tlenową (VO2 max – metodą pośrednią);
  • 35–75 min – maksymalną równowagę mleczanową metodą pośrednią, maksymalnie najwyższą średnią moc, określoną również jako FTP oraz funkcjonalną moc progową przy długotrwałym wysiłku do wystąpienia zmęczenia.

Do przeprowadzenia testów będzie potrzebny własny, prawidłowo skalibrowany i wiarygodny miernik mocy zawodnika. Idealnie, aby do przeprowadzenia prób wybierany był zawsze ten sam odcinek testowy oraz by próbę przeprowadzać w podobnych warunkach atmosferycznych. Warto również używać tego samego podłoża (np. zawsze po płaskim lub zawsze na podjeździe) czy pozycji, w której przeprowadzana jest próba (na stojąco czy siedząco). Testy w terenie również powinny być wykonywane na tej samej zasadzie co testy laboratoryjne – w momencie kiedy organizm jest wypoczęty, czyli po okresie regeneracyjnym. Ważne, aby wszystkie metody wykonania testu były w miarę możliwości powtarzalne w przyszłości. Nie zalecam mieszania danych z testów, np. wykonywania jednego na rowerze MTB, a drugiego na szosie lub jednego w pomieszczeniu, a kolejnego testu na zewnątrz – dane mogą się różnić i ostatecznie wpływać na rezultaty testów.


W chwili obecnej najbardziej popularny test to FTP 20. 
Polega on na uzyskaniu maksymalnej średniej mocy z 20. minut podczas próby czasowej. Po odjęciu 5% od uzyskanego rezultatu, np. 300 W z 20. minut - 5% = 285 W, 
wartość ta jest używana jako estymacja mocy progowej (FTP/LT/MLSS), czyli najwyższej średniej mocy, którą zawodnik jest w stanie generować w czasie 35–75 min do momentu wystąpienia zmęczenia. Na podstawie wartości FTP można wyznaczyć strefy energetyczne, dzięki którym zawodnicy mogą trenować w odpowiednich zakresach czy stymulować systemy energetyczne, w których chcą wywołać adaptację do określonego wysiłku. Autor metody z użyciem 20-minutowego testu (Hunter Allen) opracował protokół z zastosowaniem 5-minutowej próby maksymalnej, aby obniżyć potencjał beztlenowy w 20-minutowej jeździe na czas i aby nie powodować przeszacowania progu FTP. Niestety, większość zawodników wykonuje samą 20-minutową próbę bez uwzględnienia 5. minut czasó...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "bikeBoard"
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych wydań magazynu oraz dodatków specjalnych...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy