Dołącz do czytelników
Brak wyników

Porady , Otwarty dostęp

19 stycznia 2021

NR 46 (Styczeń 2021)

Stres oksydacyjny

327

Stres. Znamy go wszyscy, odczuwamy każdego dnia. Najczęściej jest postrzegany jako nasz wróg, mimo że czasem skutecznie potrafi motywować do działania, zwłaszcza w przeddzień ważnego wydarzenia. Doświadczamy go całym ciałem i reagują na niego nasze narządy. Każdy z nas zaznaje go na swój sposób.

 

POLECAMY

Czym zatem jest stres oksydacyjny? Dlaczego jest taki niebezpieczny i jak z nim walczyć? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdziecie w tekście. Zaczniemy od głębokiego wdechu i zrobienia miejsca na tlen.


Tlen jest podstawowym pierwiastkiem warunkującym życie na Ziemi. Niezbędny w procesie oddychania, bierze też udział w wielu reakcjach enzymatycznych, które zachodzą w organizmach żywych. W stanie podstawowym cząsteczka tlenu ma dwa elektrony o równoległych spinach i jest określana jako tlen trypletowy. Podczas procesu oddychania tlenowego cząsteczki tlenu ulegają redukcji w celu uzyskania energii potrzebnej w reakcjach metabolicznych. Redukcja tlenu nie zawsze jest całkowita, w takiej sytuacji dochodzi do wytworzenia reaktywnych form tlenu (RFT), czyli wolnych rodników.


 Wolne rodniki są to, ogólnie mówiąc, atomy lub grupy atomów, posiadające niesparowany elektron, dążące do uzupełnienia wolnego elektronu, stąd ich bardzo wysoka reaktywność. Długotrwały proces transpozycji elektronów prowadzi do zniszczenia struktury białek, czyli na przykład uszkodzeń błon komórkowych czy struktur DNA, co ma katastrofalne dla naszego zdrowia skutki. Dlatego uznaje się wolne rodniki za niebezpieczne dla organizmu. Oto ich ciemne strony:

  • powodują stany zapalne, 
  • nasilają kontuzje,
  • uszkadzają tkanki i narządy,
  • mogą powodować odkładanie blaszki miażdżycowej,
  • wpływają na układ kostno-szkieletowy,
  • przyczyniają się do powstawania chorób nowotworowych.

 

U sportowców wolne rodniki będą sprzyjać powstawaniu kontuzji, wydłużać czas rekonwalescencji i wpływać negatywnie na wydolność.


W normalnych warunkach pojawienie się wolnych rodników jest odpowiedzią organizmu na odchylenia od stanu homeostazy, np. pojawienie się w ustroju substancji obcych czy walka z drobnoustrojami. Wówczas stan równowagi potencjału redoks w organizmie jest zapewniany dzięki obecności takich enzymów antyoksydacyjnych, jak: dysmutaza ponadtlenkowa (SOD), katalaza (CAT), peroksydaza glutationowa (GPx), reduktaza glutationowa (GR) oraz S-transferazy glutationowe. Zadaniem wyżej wymienionych enzymów jest obrona organizmu przed RFT. Na zachwianie równowagi potencjału redoks w organizmie wpływa wiele czynników: palenie papierosów, długotrwały stres emocjonalny, zanieczyszczenie środowiska, nieodpowiednia dieta, spożywanie żywności wysoko przetworzonej, nadużywanie alkoholu, nadmierna ekspozycja na promieniowanie słoneczne czy nadmierny wysiłek fizyczny. Reżim treningowy w warunkach zanieczyszczonego powietrza, smogu, połączony z nieodpowiednią dietą, brakiem czasu na dobrą regenerację będzie w wypadku kolarzy prostą drogą do zachwiania tej równowagi. Wynikiem tego jest nadmierne nagromadzenie wolnych rodników w organizmie. Mechanizmy obronne przestają prawidłowo funkcjonować i dochodzi do zjawiska zwanego stresem oksydacyjnym. Obecnie stres oksydacyjny uważany jest za przyczynę wielu chorób, takich jak: cukrzyca, choroby reumatyczne, choroba Parkinsona czy choroba Alzheimera. 

 

Jak lepiej zrozumieć reakcję wolnorodnikową? 

Wyobraź sobie mikrourazy w tkance mięśniowej. Powstają one często na skutek przetrenowania lub braku regeneracji. Na początku nie dostrzegasz, że coś jest nie tak, trenujesz dalej z podobną intensywnością. Z czasem mikrourazy powiększają się do tego stopnia, że codzienna aktywność fizyczna staje się bardzo bolesna lub niemożliwa do wykonania. Wolne rodniki uszkadzają też bardzo małe cząsteczki, takie jak DNA. Zmiany w kodzie genetycznym w długiej perspektywie będą wpływać negatywnie na nasze zdrowie, powodując np. proces nowotworzenia w obrębie tkanek i narządów. A wszystko zaczyna się bardzo niewinnie.

 

Co możemy zrobić, aby wspierać nasz organizm w walce z wolnymi rodnikami? 

Metod jest kilka. Poza oczywistymi, czyli nie narażać się na wszystkie wyżej wymienione czynniki szkodliwe, należy uzupełniać codzienny jadłospis w pierwiastki, które budują enzymy antyoksydacyjne. Jakie to mikroelementy i gdzie je znajdziemy?

  • SELEN – najwięcej selenu znajduje się w mięsie wołowym, wieprzowym, drobiowym, tuńczyku oraz orzechach brazylijskich. Zawartość selenu w roślinach i nasionach zbóż jest bardzo zróżnicowana i ściśle uzależniona od jego zawartości w glebie, na której były uprawiane.
  • CYNK – bogate w cynk jest pożywienie pochodzenia zwierzęcego i roślinnego, tj.: mięso, jaja, wątroba, ryby, ostrygi, ale również nasiona dyni, słonecznika, kiełki pszenicy, otręby pszenne, cebula czy czosnek.
  • MIEDŹ – produkty spożywcze bogate w miedź to np.: owoce morza, orzechy, kakao, produkty zbożowe, grzyby, wątróbka.
  • MANGAN – jest dostarczany z owoców, orzechów, mięsa, ryżu, herbaty i roślin strączkowych.
  • ŻELAZO – produkty spożywcze bogate w żelazo to np.: ciemne mięso i podroby mięsne, ryby, jaja i zielone warzywa.

 

Inny sposób to spożywanie żywności zasobnej w antyoksydanty lub ich suplementacja. Substancje o charakterze antyoksydacyjnym obejmują bardzo liczną grupę związków. Występują powszechnie w świecie roślin, prze...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "bikeBoard"
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych wydań magazynu oraz dodatków specjalnych...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy