Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat

16 czerwca 2020

NR 40 (Czerwiec 2020)

Okiem bikefitterki. Jak dobrać wkładki do butów rowerowych?
Część 1 – wkładki gotowe

171

Nawet kupując topowe modele butów w środku znajdziecie najczęściej jedynie cienką wyściółkę. Przeważnie płaską, wiotką, zupełnie niespełniającą funkcji biomechanicznych. Z wkładkami butów rowerowych jest identycznie, jak ze sprzedażą wyczynowych rowerów bez pedałów. Tak się kiedyś przyjęło, tylko świadomość braku jest znacznie niższa. Rynek akcesoryjnych wkładek istnieje i warto skorzystać z tego dobrodziejstwa.

Już w latach 70. XX wieku rozpoczęto prace nad kształtem i funkcjonalnością wkładek do butów kolarskich. Zauważono, że co najmniej 80% rowerzystów potrzebuje indywidualnego podejścia, aby nie upośledzać biomechaniki ruchu stopy w trakcie pedałowania. Powyższe prace są zgodne ze spostrzeżeniami i badaniami, które prowadziliśmy w naszym studio bikefittingu przez ponad 10 lat. Mamy dwa wnioski: seryjna wkładka z buta tylko dla kilkunastu procent rowerzystów jest wystarczająca. Pozostałe osoby wymagają profilowanych wkładek do butów, zgodnych z anatomią ich stopy. Dostępne są wkładki gotowe oraz kształtowane indywidualnie wkładki typu custom. W artykule wytłumaczę, jakie mają znaczenie dla jakości jazdy i zdrowia oraz opiszę czym charakteryzują się wkładki gotowe. Przedstawię też:

POLECAMY

  • jak zawodowy fitter realizuje proces doboru wkładek,
  • opis założeń poszczególnych firm oferujących wkładki do butów rowerowych, 
  • sposób na samodzielny dobór wkładek.

Dlaczego to takie ważne?

Pedałowanie stanowi wyzwanie dla mechanizmów anatomicznych naszych stóp. Powodem są ewolucyjne przystosowania do chodzenia i biegania, a zwłaszcza właściwości amortyzujące stopy oraz służący amortyzacji w trakcie marszu mechanizm przemieszczania się kolan do środka. 
Jak pracuje stopa w trakcie pedałowania? Wyobraźmy sobie tarczę zegara. Naciskając pedał, stopa przemieszcza się razem z nim po okręgu. Kiedy przyjmuje pozycję z godziny trzeciej, nacisk na pedał jest najmocniejszy. Przodostopie zapada się do środka, wykonując ruch pronacji. To nie pozostaje obojętne dla kolejnych ogniw łańcucha biomechanicznego, najbliższe jest kolano, które również podąża do środka, w kierunku ramy, upośledzając efektywność pedałowania. To nie koniec. Przemieszczanie się kolana do środka, pojawia się przy dużym obciążeniu i może niszczyć chrząstkę stawu kolanowego, a im większe zgięcie kolana (siodełko ustawione za nisko), tym bardziej narażamy się na kontuzje. Brak stabilności najlepiej widać z przodu i tyłu pedałującego kolarza. W trakcie ruchu w górę i w dół można wychwycić to, że ścieżka, po której przemieszcza się kolano, nie jest linią prostą, optymalną z punktu widzenia biomechaniki. Charakterystyczny ruch kolana po elipsie albo wręcz falującej na boki linii wymaga od mięśni stabilizujących wytężonej pracy, co kończy się przeciążeniami, bólem i długotrwałymi kontuzjami. Dodatkowo takie ruchy zmniejszają efektywność pedałowania, a reakcje przekazywane z ciała na rower są spowolnione. Funkcjonowanie w takim stanie powoduje, że po pewnym czasie dochodzi do podrażnienia delikatnych tkanek pomiędzy kośćmi śródstopia i w konsekwencji do uszkodzenia biegnących tam nerwów. Najczęściej rowerzyści skarżą się na przeróżne dolegliwości, określając je jako palący, piekący ból na spodzie stopy, boczne bóle na krawędziach stóp i drętwiejące palce. Wielu kolarzy nie zdaje sobie sprawy, że bóle kolan, problemy ze ścięgnem Achillesa, problemy z pasmem biodrowo-piszczelowym i wiele innych urazów z pozoru niemających nic wspólnego ze stopami, właśnie w nich ma swoje źródło.

 

Komentarz bikefitterki

Wkładka wkładce nierówna, dlatego przy zakupie zwracaj uwagę na ich przeznaczenie. Typowe wkładki rowerowe są sztywniejsze na całej długości i w połączeniu z bardzo sztywną podeszwą w bucie, stawiają na zwiększenie transferu mocy na pedał.  Wkładki uniwersalne stosowane do wielu dyscyplin mają usztywnione obszary pod piętą i śródstopiem, a także palcami. Jednak cała wkładka w części przedniej jest bardziej elastyczna, komfortowa i pozwala na wygodne chodzenie w butach. Jest idealna dla osób traktujących kolarstwo bardziej turystycznie.

 

Ryc. 1

Badania pokazują, że „niestabilność” stóp dotyczy 80% osób, dlatego zaczęto badać przyczynę tych dolegliwości i zastanawiać się, co zrobić, aby stopa zachowywała się jak sztywna dźwignia. Sama podeszwa rowerowego buta to nie wszystko. Jak widać poniżej brak wsparcia dla stopy wywołuje niekorzystne w czasie pedałowania ustawienie kolana do środka. Fioletowa wkładka (z prawej na Ryc. 1 ) upraszcza łańcuch biomechaniczny. Ważne żeby wkładki do butów, zaprojektowane zgodnie ze zdobyczami podologii, ortopedii, rehabilitacji i biomechaniki oraz wykorzystujące doświadczenia znanych zawodników. 

Rola wkładek

Głównym i najważniejszym zadaniem wkładek rowerowych jest wsparcie i usprawnienie funkcji stopy w trakcie pedałowania oraz utrzymanie kończyny dolnej w pozycji neutralnej dla osiągnięcia ergonomii rowerzysty. Poprawę i maksymalizację efektów biomechanicznych ma zapewnić równomierne rozłożenie obciążeń na całą stopę dla eliminacji zjawiska punktowego pieczenia stóp. Drugim z aspektów poprawiających komfort jest zaangażowanie wszystkich stawów: skokowego, kolanowego i biodrowego w sposób gwarantujący ruch kończyny dolnej w dół po linii prostej. Każdy z obecnych na polskim rynku producentów wkładek inaczej radzi sobie z tym problemem. Rozliczne innowacje i patenty mają prowadzić do optimum. Przeanalizujmy zatem, jak wygląda rynek wkładek rowerowych w Polsce i na co zwrócić uwagę, dokonując zakupu. 
 

 

Proces doboru wkładki w trakcie bikefittingu

  1. Wywiad i historia kontuzji – celem rozmowy jest pozyskanie informacji, czy osoba badana ceni sobie bardziej komfort, czy też bierze udział w wyścigach kolarskich i dla niej najważniejsza jest każda zaoszczędzona sekunda. Możemy dowiedzieć się również o przebytych operacjach, kontuzjach, problemach zdrowotnych, zwłaszcza w obrębie kończyny dolnej. Dzięki wywiadowi możemy zadecydować, jaki typ wkładki należy dobrać.
  2. Ocena anatomiczna – bikefitter bada specyficzny układ kości sklepienia stopy: zwłaszcza łuk podłużny przyśrodkowy i boczny, a także łuk poprzeczny śródstopia i przodostopia. W ocenie anatomicznej niezmiernie istotnym elementem badania jest budowa stawów: kolanowego i skokowego oraz rozstaw guzów kulszowych w miednicy. Dobrze podparta miednica w trakcie jazdy na rowerze, a także układ kończyn dolnych stanowią układ zamknięty, podparty na pedałach rowerowych i siodle. Właściwe dobranie wkładki, a także znajomość anatomiczna wszystkich składowych tego układu pomaga w osiągnięciu liniowości pracy poszczególnych stawów.
  3. Dodatkowe testy dopełniają obraz całości, takie jak: rotacja stóp, stopień ugięcia biodra, test Thomasa, test ugięcia 1/3 kolana, symulujący nacisk na pedał oraz zbadanie kąta Q (naturalna liniowość biodra, kolana i stopy).


SOLESTAR

Niemiecka firma, która jako pierwsza zoptymalizowała wkładki pod kątem jazdy na rowerze. Dzięki innowacyjnemu podejściu opracowała własną koncepcję podparcia stopy. Do ich założeń należy indywidualne zróżnicowanie ludzkich stóp u tego samego osobnika. Jednak pozycja, która zapewnia najlepsze przenoszenie siły i ochronę stawów podczas pedałowania, jest zawsze taka sama. Niemcy nazywają ją neutralną pozycją zerową. Zaprojektowano specjalny, sztywny na całej długości stopy, układ wkładki, którego zadaniem jest korygowanie pozycji stopy od tyłu do jej przedniej części. Wkładka dzięki trzem punktom kontaktowym zapewnia silne podparcie stopy, tworząc potrójną stabilizację, czyli Deltę (Ryc. 2).
 

Ryc. 2

Punkt 1 – ma za zadanie stabilizację tylnej części stopy, czyli silne przyśrodkowe podparcie łuku podłużnego stopy. Blokuje pronację śródstopia i stabilizuje oraz wspiera mięsień piszczelowy tylny (łac. musculus tibialis posterior).
Punkty 2 i 3 wspólnie stabilizują przednią część stopy, punktowo zabezpieczają przed supinacją (czyli ruchem odwodzącym stopę) po jej zewnętrznej krawędzi. Wspierają mięsień strzałkowy długi (łac. musculus peroneus longus).
Punkt 3 obniża położenie stawu śródstopno-paliczkowego palucha, dzięki czemu zmniejsza odległość od osi pedału, zwiększając transfer mocy na pedał.

Dzięki systemowi stabilizacji Delta, kończyna dolna jest w odpowiedni sposób unieruchomiona, a także bardzo dobrze podparta bez względu na indywidualny kształt stopy. Dlatego stopy mogą być podparte w różny sposób, ale zawsze ustawią się w pozycji neutralnej, która jest idealna do jazdy na rowerze i najkorzystniejsza dla stopy. Optymalizują i korygują pojedyncze zniekształcenia stopy, pomagając uniknąć wadliwej postawy. Dzięki wewnętrznemu mocnemu rdzeniowi wkładki z karbonu lub włókna szklanego wkładka nie odkształca się i stopa pozostaje równolegle do pedału w procesie pedałowania.
Wkładki pasują do wszystkich modeli obuwia i dostępne są we wszystkich rozmiarach, gotowe do włożenia bez przycinania i zalecane dla rowerzystów szosowych, górskich i triathlonowych.
Na Niemieckim Uniwersytecie Nauk Sportowych w Kolonii, pod nadzorem dra Achima Schmidta, zostały przeprowadzone badania potwierdzające zasadę działania wkładek Solestar. Wyniki zostały zaprezentowane na Europejskim Kongresie Nauk Sportowych (ECSS). Wkładki zwiększają moc wyjściową sprintu kolarskiego, trwającego 8 sekund – średnio o 61,9 W, czyli o 6,9%. W uzasadnieniu prezentacji wkładek zwrócono uwagę, iż ww. zjawisko ma szansę na wystąpienie prawdopodobnie dzięki optymalizacji przesyłu energii poprzez równomierny rozkład sił wzdłuż osi śródstopia i wsparcia łuku stopy na całej jej długości. Dzięki obniżeniu położenia palucha następuje istotne przełożenie mocy na pedał i reaktywność.

SUPERFEET

Założycielami tej amerykańskiej firmy są lekarze: doktor honoris causa Dennis Brown oraz doktor pediatrii Chris Smith. Od 1977 r. ich misją jest projektowanie niedrogich, ogólnodostępnych wkładek dla różnych stóp, różnego obuwia, a także dla różnych rodzajów aktywności fizycznej. Zwrócili uwagę, że na ból kolan ogromny wpływ mają również stopy. Nadmierna pronacja stopy i rotacja kolana do wewnątrz może powodować nacisk i obciążenie kolana, doprowadzając do występowania silnego bólu.
 


 

Ryc. 3

Superfeet czerpiąc szeroką wiedzę z badań nad projektowaniem wkładek dla biegaczy oraz wkładek ortopedycznych, opatentowano stabilizację stopy, skupiając się na tylnej jej części. Postawiono na trzy kluczowe cechy: 

  1. – wyprofilowanie wgłębienia na pięcie. Obejmuje ono i ustawia w odpowiedniej pozycji tkanki miękkie pod piętą, zwiększając naturalną amortyzację, ale co najważniejsze, trzyma mocno piętę w trakcie pedałowania,
  2. – podparcie tylnej części łuku stopy oraz przedniej części pięty,
  3. – stabilizację poprzez mocną warstwę piankową oraz nakładkę stabilizującą w tylnej części.

Kąt nakładki stabilizatora zapewnia stałą kontrolę i transfer energii. Profil od pięty do palców poprawia komfort, zmniejsza obciążenie stawów, a także mięśni, łagodzi nacisk na śródstopie i minimalizuje „gorące”, bolesne punkty w stopie. 
System dopasowania wkładek opiera się na dwóch danych:
– profil – uwzględnia kształt i wysokość wysklepienia stopy, 
– objętość – przestrzeń przeznaczona dla stopy wraz z wkładką wewnątrz buta.  

BONTRAGER 

Wkładki Bontrager inForm BioDynamic zostały opracowane w ścisłej współpracy z Superfeet, światowym liderem w dziedzinie projektowania, rozwoju i technologii wkładek. Wykorzystano ponad 30-letnie doświadczenie firmy Superfeet w zakresie ich produkcji. Kluczem do zaawansowanego podparcia stopy było opracowanie metodyki podparcia 3D, która uwzględnia wszystkie trzy łuki w stopie wymagające podporu, czyli: przyśrodkowe i boczne podparcie łuku podłużnego i łuku poprzecznego. 

Przy projektowaniu wkładek skoncentrowano się na czterech głównych zagadnieniach:

  1. poprawiona zostaje wydajność pedałowania, komfort i kontrola kończyn dolnych,
  2. technologia 3D Arch optymalizuje podparcie łuków w stopie, zapewniając wyrównanie pracy kolana,
  3. odpowiednio uformowana i wyprofilowana miseczka pięty stabilizuje i wyrównuje prace stopy,
  4. specjalna podkładka śródstopia niweluje problem „palącej stopy”.

SPECIALIZED

Twórca butów BG i wkładek – doktor Andy Pruit uważa, że te dwa elementy są ze sobą ściśle połączone i tylko poprzez synergię mogą prawidłowo działać. Jest to klucz do większego komfortu i mniejszej liczby urazów. Dzięki bazie danych, tworzonej na całym świecie przez bikefitterów, stwierdzono, że większość osób ma specyficzną budowę przodostopia i śródstopia. Dostosowano zatem buty kolarskie, wbudowując w ich podeszwę klin odśrodkowy typu Varus (1,5 mm). Zgodnie z teorią, podtrzymuje on przodostopie w naturalnej pozycji, stabilizuje tę część stopy i zapobiega jej zapadaniu się do wewnątrz. Nacisk na kolano jest zminimalizowany, a przeniesienie mocy ze stopy na pedał jest sprawniejsze. Poprzez wyrównanie liniowości pracy kolana osiągamy zwiększenie komfortu i wydajności. Uzupełniając go odpowiednio zaprojektowaną wkładką, uzyskano stabilizację stopy, wyrównanie skoku pedału, zapewniając przy tym większą moc i bardziej wydajną jazdę na rowerze. Specialized uważa, że tak zaprojektowany but (S-Works) w połączeniu z odpowiednim podparciem, zwiększa moc zawodnika o 7 W.
Projektując wkładki i buty, przewidziano różnice w budowie stóp kolarzy i bikefitter ma do dyspozycji cały zestaw klinów, podkładek pod buty, przedłużek zakładanych na osie pedałów, dzięki którym może uzyskać poprawę pracy liniowości kończyn dolnych w trakcie pedałowania. Wszystko oparte jest na bardzo dokładnych badaniach naukowych i odpowiedniej metodyce.
Proces dobierania wkładek realizowany jest przy pomocy różnych urządzeń: maty termoaktywnej, urządzenia do pomiaru stóp DFD (Digital Footbed Device) oraz Tower Match. Te nowoczesne metody pozwalają na dokładniejszy pomiar stóp, uwzględniając nie tylko ich szerokość, ale również wysokość podbicia. Dzięki temu można dobrać zarówno rodzaj wkładki, rozmiar, jak i model buta. 
 

 


Celem wkładek jest rozłożenie obciążenia na całą stopę. Właściwie podparcie i równomierny rozkład nacisku eliminują zjawisko punktowego „pieczenia” stóp. Osiągnięto to poprzez wsparcie guza metatarsalnego, uzyskując lepsze rozłożenie nacisku na wkładkę, lekkie rozsunięcie palców, przez co stopa nie męczy się, nie drętwieje i ma lepszy dopływ krwi do palców stopy. Wkładki te przeznaczone są do butów rowerowych różnych producentów, jednak najlepsze efekty ich działania można osiągać z wykorzystaniem butów Specialized oraz z odpowiednim zamontowaniem bloków, co stanowi podstawę prawidłowego przenoszenia transferu mocy na pedał.
Wkładki należy przyciąć do kształtu wkładki oryginalnej. Każda wkładka obejmuje dwa rozmiary.

SIDAS

Misją francuskiej firmy Sidas jest „dostosowanie rozwiązań dla każdej stopy, każdego rodzaju aktywności ruchowej, do codziennego użytku. W trosce o komfort Twoich stóp”. 
 

 

Komentarz bikefitterki

Używając specjalistycznych wkładek, pamiętaj o tym, że unoszą one stopę. Dlatego siodło powinno być podniesione od 2 do 5 mm, inaczej zmieni się kąt ugięcia kolana i stracisz na mocy. Ciało dostosowuje się do zmian po kilku (3-5) treningach, dlatego stopniowo zwiększaj dystans i obciążenie. Jeżeli masz znaczne różnice w budowie anatomicznej pomiędzy lewą a prawą kończyną, skorzystaj z programu custom, czyli wkładek dopasowywanych indywidualnie. Ten temat rozwiniemy w kolejnym artykule. Wkładki nie powinno się używać dłużej niż dwa sezony. Najlepiej wymieniać je co sezon, zwłaszcza tańsze modele, ponieważ w czasie użytkowania tracą właściwości wspierające. Wyjmuj wkładki i susz po każdym treningu – zwiększy to ich trwałość. Możesz je czyścić wilgotną szmatką z płynem do mycia naczyń.
Są firmy proponujące program gwarancji satysfakcji, czyli możesz kupić wkładki i spróbować w nich pojeździć. W razie niewłaściwego wyboru możesz je zwrócić na zasadach producenta.


Dzięki 40-letniemu doświadczeniu na rynku Sidas rozwinął linię specjalistycznych wkładek przeznaczonych do wielu aktywności sportowych. Opracowano kombinacje materiałów wkładek dopasowanych do wzorców biomechanicznych różnych dyscyplin sportowych, w tym kolarstwa.
Jeśli chodzi o wkładki gotowe do użycia, proponują rozwiązanie 3FEET Active Multisport, zapewniające doskonałą amortyzację w sporcie zespołowym. Gwarantują komfort i amortyzację we wszystkich rozmiarach noszenia obuwia i są zaprojektowane z innowacyjnych materiałów, które poprawiają wydajność i pomagają zapobiegać kontuzjom. Są to więc wkładki uniwersalne, które pozwalają na zginanie palców i dynamiczne zgięcie przodostopia. W części tylnej znajduje się podkładka żelowa zapewniająca lepszą amortyzację. Wkładki stosowane są do wszystkich rodzajów obuwia. Należy je przycinać, występują w trzech rozmiarach. 

Warunki sprawnego działania

Dzięki właściwościom akcesoryjnych wkładek do butów rowerowych można uzyskać lepsze przenoszenie siły na pedał, maksymalizację mocy i poprawę efektywności. Zwiększają „czucie” roweru i staje się on bardziej reaktywny. Stabilizacja stóp i ograniczenie ruchu kolan zapobiega kontuzjom, a stopy mniej się męczą. Realizacja tych postulatów wymaga spełnienia kilku warunków. Wszystkie aspekty, które wpływają na ruch i ustawienie stopy na pedale, muszą ze sobą harmonijnie współpracować. Są to but, wkładka, ustawienie bloków, rodzaj pedałów zatrzaskowych oraz wysokość siodła, jego szerokość, kształt i przesunięcie przód–tył względem suportu. Jednak najważniejszą sprawą jest prawidłowy dobór wkładki do anatomii stopy w stosunku do posiadanego buta. Jak zrobić to samodzielnie?
 

Nazwa wkładki Kolor Wsparcie łuku Materiał Technologia Przeznaczenie Główna funkcja Grupa docelowa Przycinanie Buty Gwarancja Masa (42 rozmiar) dwie wkładki (g) Cena 
w PLN
Bontrager with Superfeet
inForm BioDynamic 1 czerwony płaskostopie pianka wzmocniona sztywnym włóknem w okolicy pięty po zewnetrznej i wewnętrznej stronie 3D Arch do jazdy 
na rowerze
połączenie komfortu, 
efektywności i wygody
uniwersalna   każda wkładka obejmuje kilka rozmiarów: 
36–38,5 39–41,5 42–43,5 44–45,5 46–48
bezwarunkowa 30-dniowa gwarancja (produkt musi być czysty i niezniszczony) 75 129
inForm BioDynamic 2 żółty średnie wsparcie   78
inForm BioDynamic 3 czarny wysokie wsparcie   82
Solestar
Solestar Ergon IP3 zielony technologia wspierająca każdą stopę rdzeń wzmocniony sztywnym włóknem system Delta uniwerslana elastyczność chodu 
i stabilizacja
turystyczna uniwersalna każda wkładka obejmuje dwa rozmiary: 
36–37 38–39 40–41 42–43 44–45 46–47
bezwarunkowa 45-dniowa   169
Solestar Tour  niebieski rdzeń z czarnego włókna pokryty pianką EVA 3 mm do jazdy 
na rowerze
tłumienie drgań, możliwość chodu amatorska komfortowa bez przycinania dopasowany do różnych rodzajów buta wkładka odpowiada wielkością konkretnym markom butów: Bontrager, DMT, Pearl Izumi, Giro, Fizik, Diadora, Lake, Sidi, Wire, Draco, Mega Mavic (całe rozmiary) – ten sam rozmiar                                                   
Scott, Northvave, Specialized – rozmiar...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "bikeBoard"
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych wydań magazynu oraz dodatków specjalnych...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy