Dołącz do czytelników
Brak wyników

Porady

15 września 2020

NR 43 (Wrzesień 2020)

Immunologia i odporność,
czyli wiedza, którą musi mieć kolarz

8

Temat budowania odporności jest szczególnie popularny w sezonie jesienno-zimowym. Nie bez powodu, bo to okres bardzo obciążający układ immunologiczny. Warto znać podstawowe zasady jego działania, w tym mechanizm powstawania infekcji, by później móc odpowiednio chronić się przed chorobami.


Na obniżenie odporności organizmu wpływa nie tylko obecność wirusów, bakterii, pasożytów lub toksyn, lecz także przedłużający się stres, niewłaściwa dieta i zbyt wymagająca aktywność fizyczna. Kiedy zawodzą naturalne bariery ochronne stanowiące pierwszą linię obrony przed patogenami, takie jak np. łzy i znajdujące się w nich enzymy oraz niekorzystny odczyn pH potu (zaliczane do odpowiedzi nieswoistej, wrodzonej), wtedy do gry wkracza odpowiedź nabyta, nauczona, czyli swoista i bardziej złożona. Jej głównym zadaniem jest wspieranie pracy komórek organizmu i eliminacja zakażeń bakteriami, grzybami, pasożytami lub eliminacja zmutowanych komórek, np. nowotworów poprzez wyspecjalizowanie odpowiednich komórek immunologicznych.

POLECAMY

Najprościej ten system (a więc odpowiedzi swoiste) można podzielić na bierny (np. przeciwciała matczyne lub surowice) i czynny (np. szczepienia i przechorowanie infekcji). Wymuszenie interakcji i nauczenie organizmu walki z konkretnymi wirusami czy bakteriami jest więc kluczowe do rozwoju odporności.

Elementami tej odpowiedzi są: 

  • system tkankowo-narządowy (np. grasica, w której dojrzewają limfocyty, śledziona, mikrobiota jelitowa); 
  • komórki immunokompetentne (tworzone przez każdą komórkę mogącą rozpoznać antygen i zniszczyć go, np. limfocyty T, natural killers, komórki prezentujące antygen);
  • wydzielane przez nie substancje, np. immunoglobuliny (Ig), cytokiny limfokiny;
  • receptory dla komórek, czyli miejsca na lub w komórkach, do których powyższe się dołączają i rozpoczynają odpowiedź immunologiczną;
  • inne komórki, np. tkanki mięśniowej, które wskazują swoje antygeny zgodności tkankowej. Jeśli sygnalizują zmiany, układ odpornościowy może je naprawić albo zniszczyć i usunąć. Gdy dzieje się to drugie, mogą powstać alergie lub zmiany nowotworowe. 

Wytwarzane w szpiku kostnym białe ciałka krwi mogą tam dojrzewać. Ale nie tylko tam: ważnym miejscem w organizmie jest bowiem grasica, której osłabiona praca zaburza działanie układu odpornościowego. Zauważono, że przewlekły stres powoduje upośledzenie jej pracy. Podobny wpływ na grasicę mają: zaburzenia mikroflory bakteryjnej jelit, stosowanie antybiotyków, grzyby i niektóre leki. Grasica nadzoruje odporność, zapobiega alergiom, wpływa na płodność i opóźnienie starzenia. Mimo że osiąga dojrzałość w życiu płodowym, a następnie powoli zanika, to najnowsze badania wskazują, że odpowiedni styl życia (definiowany jako stosowanie zdrowej diety i podejmowanie codziennej aktywności fizycznej) może wspierać odporność nawet w późnym wieku, w przeciwieństwie np. do hormonów steroidowych, m.in. kortyzolu.

Mózg i nadnercza

Oś podwzgórze–przysadka–nadnercza (HPA, ang. hypothalamic–pituitary–adrenal axis) ściśle decyduje o tym, jak organizm będzie reagować na stres i jak sobie z nim poradzi. Hormonem, którego stężenie informuje, w jakim stopniu organizm reaguje na tego typu bodźce, jest właśnie kortyzol. Wydzielany w nadmiarze przez nadnercza doprowadza do spadku motywacji, obniżenia nastroju, depresji, a poprzez niszczenie połączeń pomiędzy komórkami nerwowymi w mózgu wywołuje problemy z pamięcią lub jej zanik. To stąd poczucie pustki w głowie podczas ważnego egzaminu lub brak języka w buzi podczas stresującego spotkania. 

W przypadku sportowców kortyzol utrzymujący się w wysokim stężeniu przez długi czas powoduje przemęczenie, a następnie przetrenowanie. Zauważyć wtedy można redukcję masy mięśniowej, zmniejszenie gęstości kości, gromadzenie się tkanki tłuszczowej w okolicach brzucha i zwiększoną trudność w jej zmniejszaniu. Problemy ze snem (a dokładnie z zasypianiem), nocne wybudzenia i krótki czas nocnego wypoczynku prowadzą dalej do zmniejszenia możliwości wysiłkowych oraz osłabienia funkcji immunologicznych, poprzez zaburzenie pracy grasicy. 

Mikrobiota

Wśród czynników wymienianych jako te, które redukują stres, wymienia się aktywność fizyczną (o umiarkowanej intensywności i wykonywanej w strefie tlenowej) oraz dietę. Ta druga będzie łączyć mózg i jelita osią (BGA, ang. brain–gut axis), odpowiedzialną m.in. za wydzielanie neurotransmiterów (dopaminy, serotoniny) lub cytokin prozapalnych.

W praktyce można łatwo zauważyć, że przy silnym stresie często pojawiają się problemy żołądkowo-jelitowe, a apetyt może być regulowany właśnie przez emocje. Zauważono również, że ten układ działa też w drugą stronę.

Stosowana dieta – a dokładnie zależna od niej mikrobiota jelitowa – będzie wpływać na nastrój i samopoczucie.

Łącznikiem mózgu i jelitowego układu nerwowego jest nerw błędny. W sytuacji stresowej lub podczas wysiłku fizycznego to jelita dają sygnał do układu pokarmowego o zatrzymaniu trawienia i skierowaniu podaży cukrów do pracującego mózgu. Poprzez stymulację odpowiednich obszarów systemu nerwowego mikroflora jelitowa wpływa na regulację lęku, bólu, zaburzeń funkcji poznawczych oraz nastroju. Ale to nie wszystko. Mikroflora bakteryjna jelit odpowiedzialna jest za produkcję neuropeptydów i aktywację nerwu błędnego, czynność przewodu pokarmowego poprzez rozwój błony śluzowej i układu neuroendokrynnego, aktywację enzymów trawiennych, perystaltykę jelit i – co najważniejsze – za dojrzewanie układu immunologicznego i regulację jego odpowiedzi.

...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "bikeBoard"
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych wydań magazynu oraz dodatków specjalnych...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy