Dołącz do czytelników
Brak wyników

Porady , Otwarty dostęp

17 czerwca 2020

NR 40 (Czerwiec 2020)

Testy wysiłkowe, które wybierają kolarze

136

Testy wydolnościowe służą do oceny skuteczności realizowanego planu treningowego, pozwalają na porównania prezentowanego poziomu i dają podstawę do ukierunkowania dalszej pracy. Ich rodzaj powinien być jak najbardziej dopasowany do charakteru wykonywanego przez sportowca wysiłku.

W sporcie wyczynowym zawodnicy wraz ze sztabem szkoleniowym wykorzystują wiele form monitorowania wysiłku fizycznego. Stawiają na pomiar składu i masy ciała, ocenę wskaźników hematologicznych i morfologicznych oraz na ocenę fizjologiczną układu krążeniowo-oddechowego. 

POLECAMY

Wskaźniki pomiarowe

Parametr maksymalnego poboru tlenu (VO2max – volume oxygen uptake) wyznaczany podczas testów ergospirometrycznych jest najbardziej miarodajnym wskaźnikiem do oceny możliwości wytrzymałościowych sportowców. Im jest on wyższy, tym lepiej. 
Kolarz Oskar Svendsen może pochwalić się wartością poboru 97,5 mililitrów w trakcie jednej minuty na każdy kilogram masy ciała (ml/kg/min) i są to jedne z najwyższych zmierzonych wartości. W przypadku kobiet, ze względu chociażby na mniejszą pojemność płuc i mniejszą muskulaturę, notowane są niższe parametry. Kolarka Flávia Oliveira, która znajduje się w czołówce kobiet z największym zmierzonym VO2max, może się pochwalić wynikiem na poziomie 76 ml/kg/min.
Mimo że wartości maksymalnego pułapu tlenowego wyraźnie różnią się dla kobiet i mężczyzn, to wspólnym mianownikiem jest to, że wysokie wskaźniki osiągają wytrzymałościowcy – kolarze, biegacze narciarscy oraz maratończycy i ultramaratończycy. Do zmierzenia tego parametru wykorzystuje się różnego rodzaju testy pośrednie i bezpośrednie.

Testy wydolnościowe

Najdokładniejszą metodą oceny wydolności jest test ergospirometryczny, zaliczany do testów bezpośrednich i wykorzystywany przez zawodników dyscyplin wytrzymałościowych. Może być wykonywany w warunkach laboratoryjnych na różnych urządzeniach, takich jak cykloergonometr, który dokładnie zmierzy ilość wykonywanej pracy, na bieżni elektrycznej lub w naturalnym środowisku przy użyciu przenośnej aparatury. 
Przed każdym takim testem wykonywany jest dokładny pomiar składu ciała, a masa ciała wykorzystywana jest przy pomiarze maksymalnego poboru tlenu. Monitorowanie ilości wdychanego tlenu i wydychanego dwutlenku węgla oraz oznaczenie stężenia mleczanu we krwi pomagają w wyznaczeniu indywidualnych stref wysiłkowych oraz progów wysiłkowych. Ponadto zmierzone wartości wentylacji minutowej płuc, minutowego poboru tlenu oraz pomiar częstości skurczów serca służą do oceny pracy układu oddechowego, który bezpośrednio wpływa na przejawiane możliwości wysiłkowe. 
To cenne informacje dla trenerów, dietetyków i zawodników, bowiem badania pozwalają na dokładne wyznaczenie zakresów mocy i tętna, w których jako materiał energetyczny wykorzystywane są węglowodany albo tłuszcze, a przy długotrwałym wysiłku i niewystarczających rezerwach również białka mięśniowe. 
Zaletą tego badania jest z pewnością dokładność wyników, możliwość łatwego porównywania i wykorzystania w planowaniu obciążeń treningowych i ich intensywności. Minusy to z pewnością koszt, który wynosi w zależności od liczby badanych czynników od 200 do 350 złotych, a także zależność od dostępności wykonujących takie badanie ośrodków. Czasem też indywidualne predyspozycje zawodników powodują, że nie potrafią się oni zmobilizować do maksymalnego wysiłku w takich warunkach pomiarowych, przez co wyniki nie są miarodajne.
Warto ponadto wspomnieć, że pomiar może się nieznacznie różnić w zależności od wykorzystywanej aparatury, dlatego warto wykonywać badania w jednym miejscu i zadbać o standaryzację osiąganych wyników. Dotyczy to też typu testu i metodyki jego przeprowadzania. Pozwoli to na rzetelne porównanie progresu szkolonego zawodnika. 

Test wydolności beztlenowej

Testem wybieranym do oceny możliwości wysiłkowych w grupie szybkościowców i u zawodników torowych jest test Wingate. Swoją nazwę zawdzięcza miejscu, w którym został wymyślony w latach 70. ubiegłego wieku – Wingate Institute w Izraelu (pierwowzorem próby był Cumming’s test). Przed jego rozpoczęciem również wykonuje się pomiar masy i składu ciała, a uzyskany wynik dopasowywany jest do oporu, który wynosi 7,5% maksymalnej zmierzonej wartości (kg). Do oceny możliwości wykorzystuje się maksymalnie osiągniętą moc, najczęściej mierzoną w trakcie 30 sekund trwania testu ze stałym obciążeniem. Te wartości ulegają niekiedy zmianie i wydłużeniu np. do 120 sekund. Za jego pomocą sprawdza się również szczytową moc anaerobową (beztlenową), czas jej osiągnięcia, całkowitą pracę w tej strefie oraz spadek mocy, który świadczy o podatności na zmęczenie. Plusami tej metody są krótki czas testu, możliwość jego ewentualnej modyfikacji i powtórzenia wyników w kilkuminutowym odstępie. Minusami za to są m.in. wymóg profesjonalnej aparatury, wykwalifikowanej osoby do jej przeprowadzenia i zinterpretowania wyników, koszt około stu złotych oraz uzależnienie od dostępności i możliwości przeprowadzenia takiego testu. Dla niektórych zawodników dopasowanie swojego terminarza startów i treningów do wolnych dni w laboratorium nie jest wcale takie oczywiste. Dlatego warto wcześniej zadbać o zapisanie się na dogodny termin. 

Testy pośrednie

Istnieje możliwość oszacowania VO2max poprzez wykonanie krótkiego wysiłku z pomiarem mocy oraz podstawienie tych wyników do odpowiedniego algorytmu stworzonego przez American College of Sports Medicine. Test polega na wykonaniu ciągłego wysiłku na rowerze z pomiarem mocy przez około 20 m...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "bikeBoard"
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych wydań magazynu oraz dodatków specjalnych...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy