Dołącz do czytelników
Brak wyników

Porady

29 kwietnia 2019

NR 27 (Styczeń 2019)

Niska podaż energii w diecie sportowca nie polepszy jego wyników

0 176

Sport to doskonały sposób na budowanie poczucia własnej wartości i skuteczności, ale nie wszystkie sportowe czynniki stresogenne oddziałują pozytywne.

Presja wyniku i wymóg niskiej masy ciała to mieszanka toksyczna, której konsekwencją mogą być zaburzenia odżywiania.

Częstość występowania zaburzeń odżywiania u elitarnych sportowców jest większa niż w populacji. Chociaż większość sportowców z zaburzeniami odżywiania to kobiety, to sportowcy płci męskiej są również narażeni na ryzyko – szczególnie rywalizujący w sporcie, który kładzie nacisk na dietę, wygląd i masę ciała sportowców, a więc np. w zapasach, kulturystyce, bieganiu czy kolarstwie. W badaniach prof. Jorunn Sundgot-Borgen z Norwegian School of Sport Sciences (NIH) z Oslo, zajmującej się od lat tą tematyką, wykazano, że problem ten dotyczy co piątej badanej sportsmenki i prawie co dziesiątego mężczyzny czynnie uprawiającego sport. Co ciekawe, w obu grupach w podkategorii sportów wytrzymałościowych wartości te były wyższe i wynosiły odpowiednio 24% i 9%.

Czynniki ryzyka

Rywalizacja sportowa przyczynia się do występowania stresu psychicznego i fizycznego. Z jednej strony może być on mobilizujący i działać na osobę konstruktywnie, ale gdy jest go za dużo lub dana osoba źle sobie z nim radzi – może paraliżować i niszczyć. Jeśli dodatkowo presja wyniku wiąże się z wymogiem niskiej masy ciała, wyjątkowo pożądanej np. w kolarstwie, ryzyko wystąpienia zaburzeń odżywiania wzrasta. Wprowadzenie restrykcyjnych, najczęściej niskokalorycznych diet skutkuje osiągnięciem lepszych możliwości wysiłkowych. Teoria ta opiera się na polepszeniu np. wartości maksymalnego poboru tlenu (VO2max). Jest to wskaźnik, który mówi o poborze tlenu w ml/min/kg masy ciała. Im wyższy, tym organizm ma możliwość dłuższej pracy w strefie wysiłków tlenowych i czerpania energii z tłuszczy zamiast z wysokoenergetycznego, ale ograniczonego w ilości glikogenu wątrobowego i mięśniowego, których brak hamuje produkcję energii dla pracujących mięśni szkieletowych. Przyczynia się to, obok kumulacji jonów wodorowych, do wystąpienia zmęczenia i obniżenia możliwości wysiłkowych. Drugą składową VO2max jest ilość tlenu pobrana w ciągu minuty. Obie te zmienne podlegają manipulacjom w kolarstwie. Konsekwencją manipulowania wagą są zaburzenia odżywiania i niewłaściwa masa ciała, a manipulowania poborem tlenu – stosowanie dopingu. Lance Armstrong stosował mieszankę hormonów anabolicznych, erytropoetyny i transfuzję krwi jednocześnie.

I choć zachowania takie nie mają nic wspólnego ze zdrowiem, sportowcy często sięgają po takie rozwiązania, aby być lepsi. Wśród innych czynników wpływających na możliwość występowania zaburzeń odżywiania wymienia się: charakter sportu (indywidualne bardziej predestynują niż zespołowe), przekonanie, że niższa masa ciała poprawi wydajność (co w perspektywie czasu się nie sprawdza) czy czas trwania kariery sportowej (dzieci rozpoczynające treningi skoncentrowane na wyniku we wczesnym okresie przygotowań częściej w dorosłym etapie cierpią na zaburzenia). Innymi są czynniki psychologiczne, takie jak niska samoocena, dysfunkcja rodziny (w tym rodzice, którzy przeżywają sukces swojego dziecka w sporcie), rodziny z niewłaściwymi wzorcami żywieniowymi, przewlekła dieta, historia przemocy fizycznej lub seksualnej i inne traumatyczne doświadczenia życiowe. Nie bez znaczenia pozostają również trenerzy, których wiedza lub bardziej jej brak mogą przyczynić się do problemów z odżywianiem.

Objawy

Częsty pomiar masy ciała, wielokrotne korzystanie z toalety po posiłkach (i nie chodzi tu o problemy żołądkowe związane z jakością kuchni), uszkodzenie dziąseł, zębów, szkliwa spowodowane wymiotami, sięganie po środki przeczyszczające i moczopędne to tylko niektóre z ostrzegawczych sygnałów.

Zaburzeń upatrywać można również w znacznej utracie masy ciała, przewlekłym zmęczeniu, problemach żołądkowo-jelitowych, zmianach w pracy serca, zwiększonej podatności na kontuzje, obniżeniu wydolności i odporności organizmu (początkowe stadia przynoszą korzyści, ale w perspektywie niedożywienie prowadzi do wycieńczenia organizmu), niskim poziomie hemoglobiny, hematokrytu, lipoprotein czy estrogenu oraz czynnikach psychologiczno-behawioralnych. Typowymi są niepokój, unikanie jedzenia, wzmożona aktywność fizyczna – nawet wtedy, gdy nie jest zalecana. Sportowcy często odbierają przymus jedzenia i wprowadzenia zmian jako karę. Zauważalne są też z tego powodu u nich depresje, bezsenność i wycofanie w grupie.

To, w jakim stopniu dotyczyć będą ich te zmiany, zadecyduje o typie występującego u nich zaburzenia.

Anoreksja sportowców (Anorexia Athletica)

Sportowcy stanowią wyjątkową grupę i wpływ czynników takich jak trening, odżywianie, restrykcje żywieniowe i profil psychopatologiczny powinien być oceniany odmiennie niż w grupie osób nieaktywnych fizycznie, co stało się przyczyną wyodrębnienia w grupie jadłowstrętu pojęcia...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "bikeBoard"
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych wydań magazynu oraz dodatków specjalnych...
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy